“Kinderen zijn eigenlijk zélf nooit het probleem”, vertelt de nieuwe directeur van Crossroads tijdens de radenavond in Tilburg. “Hun gedrag is een uiting van het functioneren van het systeem om het kind heen. Dus gaan we in de jeugdzorg steeds meer systemisch kijken en werken.” En met dat systeem wordt bedoeld: het gezin of de familie of de schoolklas of de wijk waarin het zich beweegt. Mijn hart maakt een sprongetje bij deze woorden van Peter, want zo is het!
Systemisch besturen
Dus stelde ik Peter de vraag die op mijn lippen brandde: “Stel dat we de stijgende kosten binnen de jeugdzorg zien als een ‘ziek kind’, wat vertelt ons dat dan over het bestuurlijk systeem daaromheen?” Omdat hij zo bevlogen sprak over systemisch kijken, hoopte ik dat hij deze vraag zou begrijpen én daar een visie op zou hebben. Niets bleek minder waar. Hij maakte een opmerking over verminderen van bureaucratie en ging door naar de volgende vraag uit de zaal.
En zo durf ik te constateren dat we ook, en misschien zelfs júist, binnen jeugdzorg voornamelijk bezig zijn met het fixen van de wereld om ons heen. Terwijl er veel te weinig oog is voor de vraag: op welke manier zijn we zélf als politiek en bestuurders onderdeel van het probleem?
Bestuurlijke crisis
Crossroads is het samenwerkingsverband tussen vier zorgorganisaties, die jeugdzorg ‘verdelen’ naar de tientallen hulpverlenende instanties. Inmiddels wordt de overstap gemaakt naar Crossroads 2.0. Bestuurlijke reorganisatie dus. De regionale jeugdzorgkosten zijn tussen 2021 en 2025 met 63% gestegen van 117 miljoen naar 191 miljoen. Raadsleden voelen zich in grote mate machteloos. We staan erbij en kijken naar de zoveelste presentatie over een nieuwe begrotingssystematiek, hernieuwd samenwerkingsverband of inkoopcontract.
Wat dan wel?
De tijd is rijp om dieper te kijken dan het oppervlak. En vragen te beantwoorden zoals: in welke mate is de geboden zorg écht effectief en duurzaam? Waar wordt verantwoordelijkheid overgenomen en waar vermeden? Waar zitten de perverse prikkels op bijvoorbeeld overmedicalisering? Hoeveel procent van iedere euro komt bij het kind en wat is daarvan de oorzaak? Wat laten complexe hulpvragen zien over de gezondheid van onze samenleving? Alleen dan kunnen we bewegen naar échte gezondheid, van mens én systeem.
